Blog

De psycholoog en de 3 wensen

De psycholoog en de 3 wensen 

Gerard Tertoolen, 23 december 2014, ook gepubliceerd in iets andere vorm op reiskostenblog.nl

 

Het afgelopen jaar heb ik diverse blogs geschreven op De Verkeerspsycholoog, KpVV weblog Verkeersgedrag en Reiskostenblog waarin ik een blik vanuit mijn vakgebied – de psychologie – op een scala aan mobiliteitsonderwerpen wierp. Nu er weer en jaar op haar einde loopt, wil ik de lezers graag drie tips meegeven voor het nieuwe jaar. Een greep uit mijn blogs van het afgelopen jaar.

1. Laten we volgend jaar allemaal derde worden

We denken vaak dat alleen de eerste plaats telt. We zijn constant bezig om de gouden plak binnen te slepen.

award-41584_960_720

We willen met projecten de ‘meeste forenzen’uit de spits halen, de ‘meest effectieve‘ marketingslogan bedenken en als land ‘voorop lopen’ in een ontwikkeling als de zelfsturende auto (waarvan nog maar de vraag is of we daar blij van gaan worden).

Omdat winnen best moeilijk is en we tegelijkertijd eer van ons werk willen, voelen we ons vervolgens maar al te vaak ‘tweede’ geworden. En weet je, tweede worden is helemaal niet leuk. En dus niet slim.

Laten we even een uitstapje maken naar de Olympische Spelen. Uit onderzoek blijkt dat de nummer drie gelukkiger is met zijn prestatie dan de nummer twee. De nummer twee heeft vooral het gevoel dat hij héél dicht bij goud was. Hij kijkt naar wat hij net niet heeft gehaald (dit heet ‘upward counterfactual‘ denken). Nummer drie kijkt naar nummer vier en is superblij dat hij net wel in de prijzen is gevallen.  ‘Downward counterfactual‘ denken heet dat. Dat zouden we eens vaker moeten doen in het komende jaar. Laten we met al onze mooie mobiliteitsprojecten lekker derde worden in het komende jaar!

2.      Denk vooral aan roze olifanten

Framing is een overtuigingstechniek waarmee we dankzij reclames en de politiek elke dag te maken krijgen. Framing betekent je woorden (en beelden) zo kiezen dat de schijnwerper op één aspect  van het onderwerp komt te staan. Denk eens terug aan die forenzentax. Dat was een mooi voorbeeld. We hadden het ook ‘het afschaffen van de woonwerksubsidie’ kunnen noemen. Dat had een heel ander beeld opgeroepen. Of neem het woord ‘milieuvriendelijk’, waarmee in de meeste gevallen een ‘iets minder schadelijke keuze’ wordt aangeduid.

purple-304681_960_720

Het geheim van framing zit hem in het feit dat je het meestal niet doorhebt, ondanks dat je het zo vaak tegenkomt. De invloed is dus groot, maar onzichtbaar. Het leuke ervan is dat je het heel positief kan gebruiken. Als je mensen uitnodigt voor een ‘inspiratiesessie’, zullen ze met een heel ander gevoel komen dan voor een ‘vergadering’. Een ‘NS Businesscard’ heeft veel meer status dan een ‘ov-pas’.

Taal beïnvloedt. Of we het willen of niet. Door te vragen niet aan een roze olifant te denken, gaan we het meteen doen. Daarom hierbij een oproep om volgend jaar het veld mobiliteit te overdonderen met een kudde positieve, inspirerende, onzichtbare roze olifanten.

3.      Deze tip moet je niet opvolgen

Het heet de leugenaarsparadox en we kennen hem allemaal. Denk eens na over de zin:  ‘Deze zin is niet waar.’ Als die zin waar is, dan is hij in feite juist niet waar. Maar als hij waar is, dan klopt hij niet. Daar kom je niet uit. Dat wil zeggen, binnen onze vaste manier van denken kom je er nooit uit. De enige uitweg is om toe te staan dat dingen zowel juist als onjuist kunnen zijn.

BM_07-05

Ik heb in het afgelopen jaar herhaaldelijk gebruik gemaakt van optische illusies om de beperkingen, maar tegelijk ook de verwondering die ons brein ons biedt te illustreren. Ook de techniek ‘disrupt then reframe’ heeft mij in zekere zin betoverd de afgelopen tijd. Om mensen te veranderen is verwarring nodig. Een aangename verwarring doorbreekt de sleur van alle dag, opent nieuwe ingangen en verlegt onze grenzen. Wil je meteen de aandacht? Laat bij voorkeur dingen zien die eigenlijk niet kunnen of doe iets wat niemand verwacht.

Ik wens iedereen dan ook veel verwarring toe in het nieuwe jaar. Positieve verwarring, dat dan weer wel. Mijn advies: zorg daar vooral ook voor bij jouw eigen collega’s. Maar deze tip moet je natuurlijk niet opvolgen. 😉

Ik wens iedereen een zeer inspirerend nieuwjaar. 

 

Bronnen:

Tip 1:

Maas, J., 2012, Het ‘net niet’ effect…, Psyblog

Tertoolen, G., 2013, Willen winnen: de overtreffende trap van motiveren, Over goal-setting, fantasie, spelletjes, resultaat en prestatie, De Verkeerspsycholoog en KpVV Weblog Verkeersgedrag

Tertoolen, G., 2014, De zelfrijdende auto vanuit de psychologie en filosofie, De Verkeerspsycholoog en Reiskostenblog.

Tip 2:

Gagestein, S., 2014, Denk niet aan een roze olifant, de psychologie van onzichtbaar overtuigen met framing, Uitgeverij Haystack

Tertoolen, G., 2014, Onbewuste Beïnvloeding. In: Mobiliteit en gedrag, begrijpen en beïnvloeden, hoofdstuk 14, blz. 276 – 295, CROW, Ede.

Tip 3:

Tertoolen, G. , 2014, Nieuwsgierigheid: Tweezijdig mes in mobiliteit, Waarom willen we soms alles weten en soms juist niet? De Verkeerspsycholoog en Reiskostenblog.

Yanofsky, N.S., 2014, Wat je brein te boven gaat, de grenzen van wetenschap, wiskunde en logica, Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam/Antwerpen.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*